Strefa PREMIUM
Uzyskaj dostęp do unikatowych treści.
Usługa jest całkowicie BEZPŁATNA.
Wymagana jest jedynie rejestracja konta w naszym Portalu.
Hodowla drobiu jest ważną gałęzią produkcji rolno-spożywczej w Polsce. Zgodnie z danymi statystycznymi zawartymi w Roczniku Statystycznym GUS spożycie mięsa drobiowego w Polsce w 2023 roku wyniosło ok 31,5 kg w przeliczeniu na mieszkańca kraju, co również stanowi wzrost o ok. 20% w porównaniu do poprzedniego roku. Jest to jednak i tak o ok 13 kg mniej niż krajowe spożycie wieprzowiny, ale zdecydowanie większe niż mięsa wołowego (ok. 3 kg rocznie). Drób jest zatem drugim najczęściej wybieranym mięsem w naszym kraju. Warto także podkreślić, że spożycie drobiu jest w Polsce o ok 7 kg większe od przeciętnego w pozostałych krajach Unii Europejskiej (3. miejsce na tle innych państw członkowskich).
Na podstawie przeglądu doniesień zamieszczonych w prasie branżowej należy wskazać, że światowa sytuacja w produkcji tego mięsa jest dynamiczna i zmienna. Kraje, które dotychczas były importerami, bazując i wykorzystując własny potencjał i ogólną tendencję na rynku powoli przekształcają się w eksporterów i mogą stawać się coraz bardziej znaczącymi podmiotami. Dla przykładu w krajach Ameryki Południowej średnie spożycie drobiu jest prawie dwukrotnie większe niż w Unii Europejskiej. W Polsce produkcja drobiu jest zróżnicowana geograficznie. Największa ilość ferm utrzymujących drób rzeźny znajduje się w województwie wielkopolskim oraz mazowieckim, chociaż warto wskazać, że w pierwszym z nich znajduje się najwięcej w naszym kraju ferm kaczek i gęsi, natomiast w woj. mazowieckim znaczną część stanowią kurczaki. Najwięcej indyków produkowanych jest w województwie warmińsko-mazurskim (https://bezpiecznaferma.pl/statystyki).
Zgodnie z danymi zawartymi w Zintegrowanym Systemie Rolniczej Informacji Rynkowej cena skupu kurcząt rzeźnych (bojlerów) oraz indyków w ostatnim okresie utrzymuje się na dość wyrównanym poziomie, który jest jednak wyższy od cen notowanych na końcu 2024 roku. Obecnie największym odbiorcą polskiego mięsa drobiowego są Niemcy, Francja oraz Wielka Brytania. Duże nadzieje dla branży budzi podpisana we wrześniu tego roku umowa handlowa dotycząca eksportu mięsa drobiowego do Chin, który został zakazany w 2020 r. Może to stanowić duży impuls do dalszego rozwoju tej gałęzi krajowej produkcji. Przed wprowadzeniem przez władze chińskie ograniczeń wartość eksportu sięgała nawet 55 mln Euro, co czyniło drób jednym z głównych towarów eksportowych. Należy podkreślić, że wraz z rozwojem branży wzrasta również zapotrzebowanie na innowacje i nowoczesne technologie, by jak najbardziej zoptymalizować hodowlę i opłacalność produkcji i zapewnić konkurencyjność. Jak podkreślają portale branżowe Polska jest jednym z liderów wprowadzania nowoczesności w produkcji tego rodzaju mięsa. Warto wskazać na zauważalne trendy i kierunki prowadzonych działań, które stanowią pewne elementy wspólne, także dla innych sektorów przemysłu rolno-spożywczego. Celem artykułu jest zatem opisanie wyzwań ale także przedstawienie potencjalnych możliwości, chociaż wskazanie i hierarchizacja działań pod względem istotności dla rozwoju wydaje się dość trudna.
Jednym z wyzwań i zauważalnych zmian jest coraz większy udział nowoczesnych technologii informatycznych, wykorzystywanych na każdym etapie produkcji, począwszy od hodowli zwierząt a następnie kontroli i monitoringu procesów technologicznych w zakładach mięsnych. Wydaje się, że jednym z czynników determinujących podjęcie takich działań jest zwykle duża skala produkcji drobiu na terenie jednego podmiotu, większa niż w przypadku innych gatunków zwierząt rzeźnych. Powoduje to również pewne ograniczenia, np. nie jest uzasadnione ekonomicznie monitorowanie każdego zwierzęcia i wyposażenie w indywidualne czujniki, tak jak jest to zwykle przyjęte w przypadku bydła. Niedawna pandemia Covid-19 również ujawniła mankamenty konwencjonalnych praktyk i podkreśliła znaczenie oraz konieczność wprowadzenia inteligentnych a przede wszystkim odpornych na takie czynniki zewnętrzne rozwiązań technologicznych. Precyzyjna kontrola nad przebiegiem procesów i ich wydajnością staje się powoli niezbędna dla opłacalności produkcji i zrównoważonego rozwoju branży. Pośrednio, wprowadzenie automatyzacji, jako „nieinwazyjnej” technologii, może przyczynić się do ograniczenia stresu zwierząt i poprawy dobrostanu, który jak powszechnie wiadomo jest jednym z kluczowych aspektów w utrzymaniu wysokiej jakości surowca rzeźnego.
Ponadto, zastosowanie technologii informatycznych w praktyce produkcyjnej ma również dodatkową zaletę w postaci otrzymywania niezwykle precyzyjnych danych o zwierzętach w czasie rzeczywistym, co umożliwia realny monitoring jakości produkcji. Niektóre dane literaturowe wskazują, że kolejnym problemem jest niewielki rozmiar kurcząt (piskląt), w porównaniu do wagi czujników monitorujących. Może to powodować ograniczenie ruchu zwierząt, utratę sensora lub jego mechaniczne uszkodzenie. To również wskazuje na raczej ukierunkowanie na monitoring całego stada, aniżeli pojedynczych ptaków. Kolejnym ważnym aspektem, który należy wziąć pod uwagę jest środowisko pracy urządzeń elektronicznych (sensorów). Są to warunki skrajnie niekorzystne dla wszelkiego rodzaju sensorów, które wymagają regularnej konserwacji i przeglądów. Także istotne jest źródło zasilania, które zwykle pochodzi z zainstalowanej baterii, o określonym okresie działania, zależnym także od warunków środowiskowych, częstotliwości rejestracji danych oraz ich ilości.
Skutecznymi metodami w badaniach nad zwierzętami stały się w ostatnim czasie techniki z wykorzystaniem sztucznej inteligencji oraz modelu uczenia maszynowego. Wymagają one jednak specjalistycznej wiedzy oraz dużej ilości zebranych danych w długim okresie badawczym. Stąd niezwykle ważne jest współpraca hodowców drobiu w zakresie wdrażania nowych technologii. Zastosowanie sztucznej inteligencji związane jest również z pozyskaniem pewnych pozornie „ukrytych” cech i zależności oraz możliwością wykrywania korelacji, które mogą wspierać wieloetapowy i zaawansowany proces decyzyjny na gospodarstwie i w zakładzie mięsnym. Takie techniki mogą również być wykorzystywane do przewidywania zachowania zwierząt, wzorców ich aktywności dobowej i stanów zdrowia, umożliwiając tym samym odpowiednio szybką interwencje w przypadku stwierdzenia nieprawidłowości. Podobnie systemy prognozowania wystąpienia stresu cieplnego u drobiu zapobiegawczo ostrzegają przed zagrożeniami termicznymi, wykorzystując w modelowaniu prognozy pogody, zanim niekorzystne warunki wystąpią. Jednakże, dokładność przetwarzania danych i modelowania powinna zostać zwiększona poprzez dalsze badania.
W produkcji drobiu, jak również innych zwierząt rzeźnych, kluczową rolę odgrywa zapewnienie dobrostanu. Zgodnie z opracowaniami branżowymi i danymi ekonomicznymi w niektórych krajach europejskich konsumenci są gotowi zapłacić nieco więcej za produkty, które zostały wytworzone ze szczególnym uwzględnieniem dobrostanu zwierząt. Kluczowe parametry, takie jak temperatura, wilgotność, jakość powietrza i oświetlenie, wymagają precyzyjnej regulacji w hodowli brojlerów, aby zrównoważyć wydajność produkcji i dobrostan zwierząt. Badacze z Chin (Ma i in. 2025) wskazują, że w Unii Europejskiej rozwija się model bezklatkowy hodowli drobiu, oparty na dobrostanie, dzięki wprowadzeniu przepisów ukierunkowanych na eliminację klatek, wzbogacenie ściółki i kompleksowe zarządzanie zdrowiem zwierząt w całym cyklu życia ptaków. Niesie to jednak za sobą stałe wyzwania w postaci zapewnienia ciągłej kontroli ryzyka stresu środowiskowego i podwyższonego zagrożenia biologicznego. Z kolei w takich krajach jak Chiny system produkcji oparty jest na zwiększaniu wydajności produkcji, przy zastosowaniu klatek o dużym zagęszczeniu zwierząt ale też wprowadzeniu automatyzacji procesów. Takie podejście, mimo, że jest wysoce produktywne, to jednak pojawiają się pewne obawy o zdrowotność stada oraz zwiększoną emisję np. amoniaku. Autorzy potwierdzają, że pomimo całkowicie różnego podejścia, to oba systemy napotykają na wspólne problemy, wśród których wymieniają: osiągnięcie precyzyjnej regulacji środowiska w produkcji drobiu na dużą skalę, pogodzenie naturalnych zachowań zwierząt z warunkami panującymi w hodowli a także poprawa profilaktyki chorób przy jednoczesnym zminimalizowania użycia antybiotyków. To podkreśla kolejny raz, że inteligentne technologie monitorowania (tutaj szczególnie mowa jest o monitorowaniu warunków środowiskowych i ilości emitowanych gazów cieplarnianych) stały się kluczowymi czynnikami umożliwiającymi pokonanie tych wyzwań.
Kolejnym aspektem w produkcji drobiu stanowiącym w ostatnim czasie spore wyzwanie jest zapewnienie zrównoważonej produkcji poprzez ograniczenie negatywnego wpływu na środowisko naturalne. Konsumenci, jak wynika z ostatnich danych, chętniej sięgają po produkty certyfikowane, wyprodukowane w sposób ekologiczny i tradycyjny. Takie zwierzęta rosną wprawdzie wolniej, ze względu nie stosowanie m.in. pasz wysokobiałkowych i innych stymulatorów wzrostu ale pozyskane mięso ma znacznie większe walory smakowe i jakościowe. W gospodarstwach ekologicznych unika się chemicznych środków ochrony roślin oraz nawozów sztucznych. Dzięki temu taka produkcja nie wykazuje zbyt negatywnego wpływu na środowisko naturalne. Badania wykazały również, że np. zastosowanie zoptymalizowanych strategii wentylacji opartych na pozyskanych danych z czujników w czasie rzeczywistym mogą zmniejszyć zużycie energii na ogrzewanie i chłodzenie nawet o ok. 15%, jednocześnie zmniejszając ślad węglowy związany z wykorzystaniem energii. Dużym zagrożeniem dla zdrowia zwierząt jest zanieczyszczenie powietrza, szczególnie amoniakiem, którego stężenie nie powinno przekraczać 25 mg/kg. Dzięki utrzymaniu optymalnej wilgotności ściółki można zmniejszyć emisję amoniaku nawet o 20%.
W artykule omówiono i wskazano na pewne zauważalne trendy i kierunki rozwoju w produkcji drobiu. Podkreślono, że szczególne znaczenie, na każdym etapie produkcji mięsa, będą miały maszyny i technologie automatyczne, które dzięki zastosowaniu nowoczesnych technologii informatycznych (sieci neuronowe, sztuczna inteligencja) oraz elektronicznych (czujników), są coraz dokładniejsze i wydajniejsze. Dużą zaletą stosowania automatyzacji jest otrzymanie wyników w czasie rzeczywistym a dzięki wykorzystaniu modelom istnieje możliwość prognozowania wpływu niekorzystnych czynników. Rozwój tych technologii wydaje się bardzo istotny w ogólnym ujęciu przyszłości branży mięsnej. Konieczne jest również połączenie zalet zrównoważonej produkcji zwierząt z zachowaniem dobrostanu, by zapewnić wysoką jakość otrzymanego surowca. Stanowi to duże wyzwanie ze względu na dużą skalę produkcji drobiu w jednym gospodarstwie lub zakładzie mięsnym. Zasadna jest współpraca rolników i hodowców z zakładami mięsnymi i ośrodkami naukowymi.
Wykaz literatury znajduje się u autora.
dr Piotr Janiszewski
