Ekologiczne karmy dla psów i kotów – co potwierdzają badania laboratoryjne, a co tylko etykieta

Od atrakcyjnej deklaracji do laboratoryjnie potwierdzonej jakości.
Rynek karm dla zwierząt domowych coraz wyraźniej podąża ścieżką znaną z rynku żywności dla ludzi: liczy się nie tylko receptura, ale również pochodzenie surowców, wpływ środowiskowy, bezpieczeństwo i możliwość niezależnego potwierdzenia deklaracji producenta.

Opiekunowie psów i kotów coraz częściej analizują nie tylko wartość odżywczą produktu, lecz także sposób pozyskania składników, warunki produkcji oraz wiarygodność informacji umieszczonych na opakowaniu.
Jest to jeden z przejawów szerszego zjawiska określanego jako humanizacja zwierząt domowych. Pies lub kot nie jest już postrzegany wyłącznie jako zwierzę towarzyszące, ale jako pełnoprawny członek rodziny. W naturalny sposób rosną więc oczekiwania wobec jakości, bezpieczeństwa i transparentności jego żywienia.
Skalę tego zjawiska potwierdzają dane rynkowe. Jak wynika z danych cytowanych przez branżowy portal PetInsider, aż 71% właścicieli zwierząt domowych na świecie deklaruje, że traktuje swojego psa lub kota jak pełnoprawnego członka rodziny, a w Polsce odsetek ten sięga 68%. Przekłada się to bezpośrednio na decyzje zakupowe – z badania Innova Pet Owners Survey 2025, prezentowanego podczas AFIA Pet Food Conference 2026, wynika, że dla ok. 41% opiekunów istotna jest funkcjonalna wartość diety zwierzęcia, a coraz liczniejsza grupa konsumentów oczekuje potwierdzenia jakości i pochodzenia składników wykraczającego poza samą deklarację na opakowaniu.
W rezultacie rozwijają się karmy ekologiczne, produkty monobiałkowe, receptury bezzbożowe, karmy wykorzystujące alternatywne źródła białka oraz produkty komunikowane jako bardziej przyjazne środowisku. Sama atrakcyjna etykieta przestaje jednak wystarczać. Konsument oczekuje dowodów, a producent potrzebuje danych potwierdzających skład, bezpieczeństwo i zgodność produktu z wymaganiami prawnymi.

Co właściwie oznacza określenie „karma ekologiczna”?
W potocznym języku pojęcia „naturalny”, „BIO”, „eko” i „ekologiczny” bywają używane zamiennie. Z regulacyjnego punktu widzenia nie są to jednak dowolne określenia marketingowe. Produkcja ekologiczna w Unii Europejskiej podlega szczegółowym zasadom dotyczącym między innymi pochodzenia surowców, metod produkcji, certyfikacji, kontroli oraz znakowania produktów. Podstawowe ramy prawne określa Rozporządzenie (UE) 2018/848 dotyczące produkcji ekologicznej i znakowania produktów ekologicznych. Obejmuje ono zasady certyfikacji, ograniczenia dotyczące składników nieekologicznych oraz zakaz stosowania GMO w produkcji ekologicznej.
Szczegółowe reguły znakowania ekologicznej karmy dla zwierząt domowych wprowadziło Rozporządzenie (UE) 2023/2419. Zgodnie z nim karma może być oznaczona jako ekologiczna, jeżeli co najmniej 95 procent, według masy, jej składników pochodzenia rolniczego stanowią składniki ekologiczne. W przypadku paczkowanej karmy spełniającej kryteria ekologiczne stosowanie unijnego logo produkcji ekologicznej jest obowiązkowe. Regulacja określa także zasady odnoszące się do karm zawierających składniki pochodzące z polowań lub połowów.
Oznaczenie ekologiczne nie powinno być zatem traktowane jedynie jako element graficzny zwiększający atrakcyjność opakowania. Jest ono komunikatem regulowanym prawnie, za którym muszą stać odpowiedni system produkcji, dokumentacja, certyfikacja oraz identyfikowalność składników.

GMO: temat wymagający faktów, nie emocji
Obecność organizmów zmodyfikowanych genetycznie w żywności i paszach pozostaje zagadnieniem budzącym duże zainteresowanie konsumentów. W przypadku produktów ekologicznych sytuacja regulacyjna jest jednoznaczna: stosowanie GMO oraz produktów wytworzonych z GMO lub przy ich użyciu jest w produkcji ekologicznej zabronione.

Dla producenta karmy oznacza to konieczność zarządzania statusem surowców w całym łańcuchu dostaw. Istotne są między innymi:
– właściwa kwalifikacja i zatwierdzanie dostawców,
– dokumentacja potwierdzająca status surowców,
– identyfikowalność poszczególnych partii,
– ocena ryzyka zanieczyszczenia lub niezamierzonej obecności GMO,
– adekwatny program badań laboratoryjnych,
– zgodność deklaracji marketingowych z dokumentacją i wynikami kontroli.

Badania laboratoryjne są w tym obszarze ważnym narzędziem weryfikacji, ale nie zastępują kompletnego systemu kontroli dostawców i dokumentacji. Najskuteczniejszy model opiera się na połączeniu kwalifikacji surowców, analizy ryzyka, kontroli procesu i odpowiednio zaprojektowanych badań.

Monobiałkowe, bezzbożowe i alternatywne: nowe receptury, nowe wyzwania
Rosnące zainteresowanie karmami monobiałkowymi i bezzbożowymi wynika zarówno z potrzeb żywieniowych zwierząt, jak i z oczekiwania prostszych, bardziej zrozumiałych receptur. W przypadku produktów monobiałkowych szczególnego znaczenia nabiera kontrola autentyczności surowców oraz ryzyka obecności niezadeklarowanych gatunków.
Nie należy przy tym traktować określeń „monobiałkowy” i „jednogatunkowy” jako automatycznie równoważnych. Białko może pochodzić także ze składników innych niż surowce zwierzęce, a interpretacja deklaracji wymaga uwzględnienia pełnej receptury, charakteru produktu i sposobu jego przetwarzania.
Równolegle rozwijają się alternatywne źródła białka, w tym białko owadzie. Jest ono rozpatrywane jako składnik nowoczesnych receptur i potencjalny element strategii zrównoważonego rozwoju. Każde nowe źródło białka powinno jednak przejść tak samo rzetelną ocenę jak składniki tradycyjne. „Innowacyjne” nie może być skrótem od „niewymagające kontroli”. Laboratorium nie obraża się o nowe składniki, po prostu zadaje im więcej pytań. Ocena powinna uwzględniać między innymi bezpieczeństwo mikrobiologiczne, obecność zanieczyszczeń chemicznych, wartość odżywczą, stabilność, zgodność z wymaganiami prawnymi oraz prawidłowość deklaracji na etykiecie.

Analiza DNA: potężne narzędzie, ale nie magiczna różdżka
Techniki oparte na analizie DNA mogą wspierać identyfikację gatunków zwierząt obecnych w surowcach i gotowych produktach. Znajdują zastosowanie między innymi w:
– kontroli autentyczności surowców,
– wykrywaniu obecności niezadeklarowanych gatunków,
– weryfikacji wybranych deklaracji gatunkowych,
– prowadzeniu postępowań wyjaśniających,
– ocenie skuteczności rozdzielenia procesów produkcyjnych,
– wzmacnianiu identyfikowalności w łańcuchu dostaw.

Badania oferowane przez Eurofins Polska sp. z o.o. pozwalają na określanie gatunkowości także w wysoko przetworzonych karmach suchych oraz identyfikację obecnych w nich gatunków zwierząt, w tym dziczyzny. Pełny zakres badań gatunkowości i autentyczności surowców znajduje się na stronie Eurofins | Badania żywności i pasz w Polsce.
W komunikacji dotyczącej badań DNA warto jednak zachować precyzję. Skuteczność oznaczenia zależy między innymi od rodzaju matrycy, stopnia przetworzenia produktu, jakości i ilości zachowanego materiału genetycznego, zastosowanej metody oraz zakresu walidacji.
Analiza DNA identyfikuje materiał genetyczny charakterystyczny dla określonego gatunku. Nie zawsze pozwala natomiast określić, z jakiego rodzaju składnika pochodzi wykryty sygnał ani jaki był jego udział ilościowy w recepturze. Dlatego weryfikacja produktów monobiałkowych powinna rozpoczynać się już na etapie surowców i obejmować również ocenę procesu, dostawców oraz ryzyka zanieczyszczenia krzyżowego.

Bezpieczeństwo pozostaje fundamentem
Ekologiczny status karmy nie zwalnia producenta z podstawowych obowiązków dotyczących bezpieczeństwa. Produkt ekologiczny nadal musi być bezpieczny mikrobiologicznie, zgodny pod względem składu i wartości odżywczej oraz wolny od niedopuszczalnych poziomów zanieczyszczeń.

– Analiza składu i wartości odżywczej
Badania mogą obejmować oznaczanie białka, tłuszczu, włókna, popiołu, wilgotności, witamin, aminokwasów i składników mineralnych. Dane analityczne wspierają prawidłowe opracowanie deklaracji produktu oraz ocenę jego zgodności z recepturą i przyjętymi kryteriami żywieniowymi, w tym wytycznymi FEDIAF.

– Bezpieczeństwo mikrobiologiczne
W zależności od rodzaju produktu, surowców, procesu i przeznaczenia karmy zakres badań może obejmować między innymi oznaczenia w kierunku Salmonella, Listeria, Enterobacteriaceae, drożdży i pleśni. Program badań powinien wynikać z analizy ryzyka, charakterystyki matrycy, sposobu utrwalania, warunków przechowywania i historii procesu.

– Zanieczyszczenia chemiczne
Kontrola może obejmować pestycydy, metale ciężkie, mikotoksyny, pozostałości antybiotyków oraz GMO. Dobór parametrów i częstotliwości badań powinien uwzględniać pochodzenie surowców, wymagania regulacyjne, status ekologiczny produktu oraz ryzyko charakterystyczne dla poszczególnych składników.

Etykieta jako ostatni etap kontroli jakości
Etykieta jest miejscem, w którym spotykają się trzy perspektywy: technologia produktu, prawo oraz marketing. Błąd w którymkolwiek z tych obszarów może prowadzić do nieprawidłowej informacji dla konsumenta, konieczności zmiany opakowań, zakwestionowania deklaracji lub innych konsekwencji biznesowych.
Profesjonalna weryfikacja etykiety powinna obejmować:
– prawidłowość nazwy i opisu produktu,
– deklarację składu i składniki analityczne,
– dodatki oraz instrukcję stosowania,
– dane wspierające identyfikowalność,
– deklaracje ekologiczne i środowiskowe,
– komunikaty dotyczące GMO,
– oświadczenia żywieniowe i marketingowe,
– spójność etykiety z dokumentacją oraz wynikami badań.

Eksperci Eurofins Polska sp. z o.o. oferują również ocenę etykiet pod kątem zgodności z prawodawstwem unijnym i polskim, w tym wymaganiami odnoszącymi się do karm ekologicznych. Więcej o zakresie usług dla producentów karm i pasz dla zwierząt na stronie: Znakowanie żywności i zgodność importu z przepisami UE

Od deklaracji do dowodu
Rozwój ekologicznych i zrównoważonych karm nie jest wyłącznie zmianą stylistyki opakowań. To przejście w kierunku bardziej udokumentowanej odpowiedzialności za produkt, począwszy od doboru surowców, poprzez proces produkcji, aż po końcową deklarację przekazywaną konsumentowi.
Dla producenta oznacza to potrzebę połączenia wiarygodnego łańcucha dostaw, prawidłowo zaprojektowanej receptury, identyfikowalności partii, kontroli bezpieczeństwa, badań wartości odżywczej i autentyczności oraz weryfikacji etykiety.
Nowoczesne laboratorium nie jest więc wyłącznie miejscem, do którego trafia gotowa próbka. Powinno być partnerem wspierającym producenta w projektowaniu programu kontroli, interpretacji wyników, ocenie ryzyka oraz budowaniu wiarygodności produktu.
Zespół Eurofins Polska sp. z o.o. wspiera producentów karm ekologicznych, monobiałkowych i bezzbożowych na każdym etapie – od kwalifikacji surowców, przez badania mikrobiologiczne, chemiczne i DNA, po weryfikację etykiety.

Źródła dostępne w redakcji