Objawy kliniczne wywo\u0142ane przez bakterie rodzaju Legionella<\/strong>
Wg danych podanych w 1999 roku przez J. Schelle\u2019a ilo\u015b\u0107 odkrytych gatunk\u00f3w wynosi\u0142a 34, kt\u00f3re dzielono na 50 serotyp\u00f3w, z czego 17 odmian mo\u017ce spowodowa\u0107 u cz\u0142owieka zachorowania. Okazuje si\u0119, \u017ce 85% zachorowa\u0144 spowodowanych jest przez Legionella pneumophila serotyp 1. Legionella mo\u017ce powodowa\u0107 trzy typy zachorowa\u0144:
– legionelloz\u0119 w postaci p\u0142ucnej, nazwan\u0105 chorob\u0105 legionist\u00f3w,
– posta\u0107 pozap\u0142ucn\u0105 \u0142agodn\u0105, rzekomo grypow\u0105, nazywan\u0105 gor\u0105czk\u0105 Pontiac,
– posta\u0107 pozap\u0142ucn\u0105 wyst\u0119puj\u0105c\u0105 jako zesp\u00f3\u0142 rozsianego wykrzepni\u0119cia wewn\u0105trznaczyniowego po zabiegach transplantacyjnych.<\/p>\n\n\n\n
Og\u00f3ln\u0105 charakterystyk\u0119 chor\u00f3b powodowanych bakteriami Legionella przedstawiono w tabeli nr 1. Natomiast objawy i cz\u0119sto\u015b\u0107 ich wyst\u0119powania w chorobie legionist\u00f3w i w gor\u0105czce Pontiac przedstawiono w tabeli nr 2.<\/p>\n\n\n\n Bakterie z rodzaju Legionella \u017cyj\u0105 tylko kilka godzin. Oznacza to, \u017ce nawet je\u017celi nast\u0119puje podzia\u0142 bakterii to w tym czasie inne gin\u0105. W wyniku tego nast\u0119puje osi\u0105gni\u0119cie stanu r\u00f3wnowagi. W por\u00f3wnaniu z innymi bakteriami bakterie z rodzaju Legionella rozmna\u017caj\u0105 si\u0119 wolno. W idealnych laboratoryjnych warunkach (bez konkurencji ze strony innych bakterii, optymalne \u015brodowisko i po\u017cywka, temperatura 42 0C) podwojenie liczby tych bakterii w kolonii nast\u0119puje w ci\u0105gu trzech godzin. Bakterie te lubi\u0105 ciep\u0142o i dlatego bardzo szybko rozmna\u017caj\u0105 si\u0119 w instalacjach ciep\u0142ej wody. Wg raportu Health Care Facilities Nr 302 i 303 pod redakcj\u0105 Freije\u2019a, zdolno\u015b\u0107 bakterii z rodzaju Legionella do rozmna\u017cania \u015bci\u015ble mo\u017cna powi\u0105za\u0107 z temperatur\u0105 \u015brodowiska wodnego w kt\u00f3rym bytuj\u0105. Nale\u017cy mie\u0107 jednak na uwadze, \u017ce w przypadku kiedy bakterie bytuj\u0105 w kom\u00f3rkach glon\u00f3w mog\u0105 namna\u017ca\u0107 si\u0119 nawet w temperaturze si\u0119gaj\u0105cej 67 0C.<\/p>\n\n\n\n Wyst\u0119powanie bakterii typu Legionella w obiegach wodnych<\/strong> Zaka\u017cenie nast\u0119puje drog\u0105 wziewn\u0105, z powietrza zanieczyszczonego bakteriami z rodzaju Legionella. Bakterie te dostaj\u0105 si\u0119 do p\u0119cherzyk\u00f3w p\u0142ucnych wraz z aerozolem o \u015brednicy cz\u0105stek poni\u017cej 5 \u03bcm. Prze\u017cywalno\u015b\u0107 bakterii z rodzaju Legionella w aerozolu wzrasta wraz ze wzrostem wilgotno\u015bci. Przy wilgotno\u015bci od 30 do 80% wynosi odpowiednio od 3 do 15 minut. \u017bywe kom\u00f3rki Legionella wykryto w aerozolu powietrznym w odleg\u0142o\u015bci 3,2 km od wie\u017cy ch\u0142odniczej. Metody zapobiegania rozwoju bakterii typu Legionella w obiegach wodnych.<\/strong> W zale\u017cno\u015bci od norm i wytycznych, kt\u00f3re obowi\u0105zuj\u0105 w zakresie wymog\u00f3w co do parametr\u00f3w fizyko-chemicznych jakie musi spe\u0142ni\u0107 woda przeznaczona na r\u00f3\u017cne cele stosuje si\u0119 odpowiednie metody ograniczaj\u0105ce mo\u017cliwo\u015b\u0107 rozwoju mikroorganizm\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n Metody zapobiegania rozwoju Legionelli w obiegach wody pitnej<\/strong> w celach dezynfekcji instalacji dopuszcza si\u0119 nast\u0119puj\u0105ce metody: Metody zapobiegania rozwoju Legionelli w obiegach wody kot\u0142owej<\/strong> Obrastanie powierzchni wk\u0142ad\u00f3w filtracyjnych biofilmem powoduje przy\u015bpieszony wzrost opor\u00f3w hydraulicznych i utrat\u0119 w\u0142asno\u015bci filtracyjnych i sorbcyjnych. nie s\u0105 w stanie uchroni\u0107 z\u0142\u00f3\u017c jonitowych przed bakteryjnym zaka\u017caniem. W procesie zmi\u0119kczania wody z wykorzystaniem silnie kwa\u015bnego kationitu regenerowanego 10%-owym roztworem solanki (NaCl) mo\u017cliwo\u015b\u0107 zaka\u017cenia jonitu jest jeszcze wy\u017csza. Praktycznie jedyn\u0105 dopuszczaln\u0105 skuteczn\u0105 metod\u0105 odka\u017cenia jonitu jest przemywanie roztworami kwasu nadoctowego. Proces odka\u017cania nale\u017cy prowadzi\u0107 roztworem 5-2%-owym przez 2-4 godziny. Metody zapobiegania rozwoju Legionelli w obiegach wody ch\u0142odniczej<\/strong> Ze wzgl\u0119du na fakt, \u017ce usuni\u0119cie biofilmu jest zwykle bardzo trudne to nale\u017cy dochowa\u0107 starannych dzia\u0142a\u0144 zmierzaj\u0105cych do zminimalizowania czynnik\u00f3w od kt\u00f3rych zale\u017cy jego rozw\u00f3j. Podstawowym dzia\u0142aniem jest kontrola jako\u015bci wody cyrkulacyjnej. Z tego powodu do obiegu wody ch\u0142odniczej zaleca si\u0119 dozowanie inhibitor\u00f3w korozji. Woda cyrkulacyjna winna posiada\u0107 szcz\u0105tkow\u0105 twardo\u015b\u0107 w zakresie 4 \u2013 6 st. niemieckich (on) w celu stabilizacji agresywnego CO2. Pami\u0119ta\u0107 nale\u017cy, \u017ce \u017celazo z wody zasilaj\u0105cej uk\u0142ad, lub z proces\u00f3w korozji sprzyja rozwojowi bakterii Legionella. W celu zabezpieczenia obiegu wody ch\u0142odz\u0105cej przed zarastaniem osadami mineralnymi (typu kamie\u0144 wodny) nale\u017cy uk\u0142ad wyposa\u017cy\u0107 w automatyczny zestaw do odsalania. Parametrem steruj\u0105cym automatyk\u0105 jest przewodno\u015b\u0107 w\u0142a\u015bciwa wody.<\/p>\n\n\n\n Dla zabezpieczenia obiegu ch\u0142odniczego przed rozwojem mikroorganizm\u00f3w stosuje si\u0119 biocydy oparte na zwi\u0105zkach chloru lub bromu o takiej dawce, aby st\u0119\u017cenie wolnego chloru i bromu w wodzie na powrocie wynosi\u0142o od 0,5 do 1,0 mg\/dm3. W przypadku wykrycia zaka\u017cenia obiegu ch\u0142odniczego bakteriami Legionella pneumophila serotyp 1 w liczbie powy\u017cej 100 jtk\/dm3 nale\u017cy przeprowadzi\u0107 zabieg dezynfekcji. W tym celu cyrkuluje si\u0119 przez 6 godzin wod\u0119, w kt\u00f3rej zawarto\u015b\u0107 wolnego chloru wynosi minimum 5 mg\/dm3 (przy pH powy\u017cej 8 st\u0119\u017cenie wolnego chloru nale\u017cy podnie\u015b\u0107 do 15-20 mg\/dm3). Po tym okresie wod\u0119 nale\u017cy spu\u015bci\u0107 i przyst\u0105pi\u0107 do r\u0119cznego czyszczenia. Podczas czyszczenia nale\u017cy unika\u0107 sytuacji gro\u017c\u0105cych mo\u017cliwo\u015bci\u0105 wytworzenia wodnego aerozolu. Ekipa czyszcz\u0105ca musi by\u0107 wyposa\u017cona w ubrania ochronne i maski. Po zabiegu czyszczenia uk\u0142ad nape\u0142nia si\u0119 wod\u0105 o zawarto\u015bci chloru 5-15 mg\/dm3 i prowadzi cyrkulacj\u0119 przez 6 godzin przy wy\u0142\u0105czonych wentylatorach. Po spuszczeniu wody i osuszeniu instalacji obieg nape\u0142nia si\u0119 wod\u0105 uzdatnion\u0105 z dodatkiem inhibitor\u00f3w korozji i eksploatacyjn\u0105 dawk\u0105 preparat\u00f3w bakteriob\u00f3jczych.<\/p>\n\n\n\n Metody zapobiegania rozwoju Legionelli w obiegach wody wentylacyjno – klimatyzacyjnej<\/strong> W momencie przedostania si\u0119 powy\u017cszych zanieczyszcze\u0144 do powietrza w klimatyzowanych pomieszcze\u0144 osoby tam przebywaj\u0105ce s\u0105 nara\u017cone na ich dzia\u0142anie toksyczne, dra\u017cni\u0105ce i alergiczne. Bakterie z rodzaju Legionella, przedostaj\u0105c si\u0119 w aerozolu do pomieszcze\u0144, mog\u0105 wywo\u0142a\u0107 choroby. Technicznymi metodami chroni\u0105cymi powietrze pomieszcze\u0144 klimatyzowanych przed zanieczyszczeniem s\u0105:![\"\"](\"https:\/\/mieso.com.pl\/wp-content\/uploads\/2023\/10\/tab1-1.png\")
<\/a><\/figure>\n\n\n\n
– temperatura poni\u017cej 20 stopni celcjusza – bakterie mog\u0105 prze\u017cywa\u0107 bez mo\u017cliwo\u015bci rozmna\u017cania do 1 roku,
– temperatura w zakresie 35-46 oC – idealny zakres dla rozmna\u017cania,
– temperatura powy\u017cej 50 oC – bakterie przechodz\u0105 w stan bez mo\u017cliwo\u015bci namna\u017cania,
– temperatura 55 oC – bakterie gin\u0105 w ci\u0105gu 5-6 godzin,
– temperatura 60 oC – bakterie gin\u0105 w ci\u0105gu 32 minut,
– temperatura 66 oC – bakterie gin\u0105 w ci\u0105gu 2 minut.<\/p>\n\n\n\n
Biotopem bakterii rodzaju Legionella jest biofilm tworz\u0105cy si\u0119 na powierzchni rur, instalacji i zbiornik\u00f3w wodnych. Substancje niezb\u0119dne do wzrostu bakterie te pobieraj\u0105 z \u017cywych lub obumar\u0142ych bakterii heterotroficznych, promieniowc\u00f3w, grzyb\u00f3w i glon\u00f3w Najcz\u0119\u015bciej spotykane skupiska bakterii w sztucznych obiegach wodnych w ilo\u015bciach niebezpiecznych dla cz\u0142owieka to:
– wanny i baseny z hydromasa\u017cem,
– natryski z prysznicami,
– podgrzewacze wody ciep\u0142ej,
– wie\u017ce ch\u0142odnicze,
– skraplacze wodno rurkowe,
– komory zraszania,
– urz\u0105dzenia klimatyzacyjne,
– instalacje balneotechniczne,
– fontanny,
– turbiny stomatologiczne.<\/p>\n\n\n\n<\/a><\/figure>\n\n\n\n
Bezpieczne instalacje wodne to takie, w kt\u00f3rych stwierdza si\u0119 ilo\u015b\u0107 jednostek tworz\u0105cych kolonie (jtk) bakterii z rodzaju Legionella w ilo\u015bci nie przekraczaj\u0105cej 200-1000 jtk\/dm3. W wyniku eksperymentu otrzymano 5.838 pr\u00f3bek z instalacji wodnych szk\u00f3\u0142, szpitali, browar\u00f3w, hoteli z nast\u0119puj\u0105cych miejsc: uj\u0119\u0107 wody, rur wody pitnej, podgrzewaczy wody, wie\u017c ch\u0142odniczych, nawil\u017caczy powietrza, kabin natryskowych, itp. Zebrane dane przedstawiono w tabeli nr 3.<\/p>\n\n\n\n
Metody kt\u00f3re prowadz\u0105 do zapobie\u017cenia mo\u017cliwo\u015bci namna\u017cania bakterii rodzaju Legionella w obiegach wodnych mo\u017cna sprowadzi\u0107 do nast\u0119puj\u0105cych grup:
– metody fizyczne,
– metody chemiczne,
– metody techniczne.<\/p>\n\n\n\n
Podstawowym zagadnieniem jest zaprojektowanie instalacji wody pitnej zgodnie z wymaganiami normy DIN 1988 cz\u0119\u015b\u0107 3, w Polsce obowi\u0105zuje w tym zakresie norma PN-92\/B-01706. Praktycznie wytyczne sprowadzaj\u0105 si\u0119 do nast\u0119puj\u0105cych postulat\u00f3w:
– temperatura c.w.u. w najdalej po\u0142o\u017conych od podgrzewacza lub wymiennika ciep\u0142ej wody elementach instalacji nie mo\u017ce by\u0107 ni\u017csza ni\u017c 55 0C,
– temperatura c.w.u. na wyj\u015bciu z urz\u0105dzenia grzewczego nie mo\u017ce by\u0107 ni\u017csza od 60 0C,
– instalacje c.w.u. w kt\u00f3rych sk\u0142ad wchodzi zbiornik o poj. 400 dm3, a obj\u0119to\u015b\u0107 wodna przewod\u00f3w rurowych wynosi ponad 3 dm3 musi by\u0107 wyposa\u017cona w —
– przew\u00f3d cyrkulacji c.w.u., zawory mieszaj\u0105ce, dodatkowe obiegi wodne likwiduj\u0105ce martwe odcinki przewod\u00f3w rurowych,
– instalacje rur z.w. musz\u0105 by\u0107 izolowane termicznie od instalacji c.w.u. celem uniemo\u017cliwienia wzrostu temperatury ponad 20oC,
– stosowanie w obiegach c.w.u. materia\u0142\u00f3w instalacyjnych takich jak: rury miedziane, rury ocynkowane, dopuszcza si\u0119 rury PEX. Nie dopuszcza si\u0119 stosowa\u0107 –
– zwyk\u0142ych rur z PE, element\u00f3w gumowych poniewa\u017c tworzy si\u0119 na ich powierzchniach biofilm,<\/p>\n\n\n\n
– szokowa dezynfekcja termiczna (przez okres 3 min 70 oC),
– dezynfekcja chemiczna roztworami podchlorynu sodowego (np. 4 mg Cl2\/dm3 w temp. 60 oC przez 30 minut),
– dezynfekcja ozonem (dawka 0,1-0,3 \u03bcg\/dm3 w czasie 5 minut),
– dezynfekcja wod\u0105 utlenion\u0105 (dawka 1000 \u03bcg\/dm3 w czasie 30 minut),
– dezynfekcja promieniami UV (dawka D10 600 mJ\/cm2 przy emisji fali o d\u0142ugo\u015bci 265 nm).<\/p>\n\n\n\n
Ze wzgl\u0119du na to, \u017ce woda w obiegach kot\u0142owych jest podgrzewana do temperatury powy\u017cej 70oC, to zagro\u017cenie powstawania biofilmu w tej cz\u0119\u015bci instalacji praktycznie nie wyst\u0119puje. W takich przypadkach woda, lub para technologiczna z natury rzeczy jest aseptyczna. Problemem po\u015brednim jest mo\u017cliwo\u015b\u0107 rozwoju mikroorganizm\u00f3w w cz\u0119\u015bci obiegu kot\u0142owego, w kt\u00f3rej nast\u0119puje przygotowanie wody uzupe\u0142niaj\u0105cej.
Najwi\u0119ksze k\u0142opoty z prawid\u0142ow\u0105 eksploatacj\u0105 ujawniaj\u0105 si\u0119 w urz\u0105dzeniach do uzdatniania wody, takich jak:
– filtry ochronne (w\u0142\u00f3kninowe, workowe, z w\u0119glem aktywowanym),
– wymienniki jonitowe,
– urz\u0105dzenia membranowe (mikrofiltracji, nanofiltracji, odwr\u00f3conej osmozy).<\/p>\n\n\n\n<\/a><\/figure>\n\n\n\n
Mikrobiologiczne obrosty ze swej natury s\u0105 niestabilne i mog\u0105 w spos\u00f3b niekontrolowany pojawi\u0107 si\u0119 na wyp\u0142ywie do urz\u0105dze\u0144 jonitowych lub membranowych.
Z\u0142o\u017ca jonitowe (np. w zmi\u0119kczaczach) s\u0105 \u015brodowiskiem sprzyjaj\u0105cym do namna\u017cania mikroorganizm\u00f3w. Spowodowane jest to przez znaczne rozwini\u0119cie powierzchni w z\u0142o\u017cu jonitowym. Stosowanie do regeneracji nawet tak agresywnych regenerant\u00f3w jak:
– 7%-owy roztw\u00f3r kwasu solnego (HCl) do regeneracji silnie kwa\u015bnego kationitu lub s\u0142abo kwa\u015bnego kationitu,
– 7%-owy roztw\u00f3r wodorotlenku sodowego (NaOH) do regeneracji silnie zasadowego anionitu,<\/p>\n\n\n\n
Podczas eksploatacji urz\u0105dze\u0144 do uzdatniania wody technikami membranowymi spotyka si\u0119 przypadki zaka\u017cania membran. Zanieczyszczenie biofilmem pogarsza parametry pracy modu\u0142\u00f3w (wzrost ci\u015bnienia transmembranowego, mo\u017cliwo\u015b\u0107 perforacji membran), a w przypadku technik mikrofiltracji, nanofiltracji mo\u017cliwe jest zaka\u017cenie filtratu. Na rynku spotyka si\u0119 wiele preparat\u00f3w do dezynfekcji zawieraj\u0105cych np. nadtlenek wodoru i kwas nadoctowy – stosuje si\u0119 w st\u0119\u017ceniu 0,1-0,3 % przez minimum 45-15 minut.<\/p>\n\n\n\n
W obiegach w\u00f3d ch\u0142odniczych istniej\u0105 korzystne warunki dla namna\u017cania bakterii i powstawania biofilmu. Bezpo\u015brednio ma to zwi\u0105zek z podwy\u017cszonymi parametrami takimi jak: temperatura wody (powy\u017cej 300C), odczyn pH (6,8 – 8,5), st\u0119\u017cenie rozpuszczonych w wodzie tlenu i dwutlenku w\u0119gla oraz \u015bwiat\u0142o s\u0142oneczne. W tych warunkach nast\u0119puje wzmo\u017cony rozw\u00f3j pierwotniak\u00f3w, glon\u00f3w, grzyb\u00f3w i bakterii. Przy projektowaniu i eksploatacji instalacji ch\u0142odniczych nale\u017cy stosowa\u0107 si\u0119 do nast\u0119puj\u0105cych regu\u0142:
– odpowiednio uzdatnia\u0107 wod\u0119 uzupe\u0142niaj\u0105c\u0105 pod wzgl\u0119dem:
– sk\u0142adu chemicznego,
– w\u0142asno\u015bci korozyjnych,
– dozowania preparat\u00f3w bakteriob\u00f3jczych,
– zanieczyszcze\u0144 mechanicznych.
– do konstrukcji obieg\u00f3w wodnych u\u017cywa\u0107 materia\u0142\u00f3w na powierzchniach kt\u00f3rych trudno powstaje biofilm,
– stosowa\u0107 okresowo:
– odszlamianie instalacji i zbiornik\u00f3w,
– chemiczn\u0105 renowacj\u0119 instalacji poprzez chemiczne czyszczenie.<\/p>\n\n\n\n<\/a><\/figure>\n\n\n\n
Dla zapewnienia odporno\u015bci instalacji przed korozj\u0105 oraz uniemo\u017cliwienie tworzenia si\u0119 osad\u00f3w m.in. biologicznych, nale\u017cy odpowiednio uzdatni\u0107 wod\u0119. W technice klimatyzacyjnej stosuje si\u0119 dwa podstawowe typy nawil\u017caczy powietrza, a mianowicie nawil\u017cacze ultrad\u017awi\u0119kowe i atomizery oraz nawil\u017cacze parowe. Pierwsze wymagaj\u0105 wody ca\u0142kowicie zdemineralizowanej- metod\u0105 jonitow\u0105 lub odwr\u00f3conej osmozy. Natomiast dla nawil\u017caczy parowych okre\u015bla si\u0119 zakres zasolenia wody w granicach 50 – 1500 \u03bcS\/cm. Jednak prawid\u0142owo uzdatniona (odsolona) woda nie gwarantuje bezpiecze\u0144stwa mikrobiologicznego powietrza. Stosowanie nawil\u017caczy parowych daje wi\u0119ksze bezpiecze\u0144stwo mikrobiologiczne, gdy\u017c wytwarzana para jest sterylna. Warunkiem zapewnienia czysto\u015bci mikrobiologicznej instalacji klimatyzacyjnej jest takie jej wykonanie, aby nie powstawa\u0142y rozlewiska wodne w kana\u0142ach wentylacyjnych. W wyniku wytr\u0105cania osad\u00f3w na \u015bciankach kana\u0142\u00f3w powstaj\u0105 idealne warunki do wzrostu mikroorganizm\u00f3w. Do zanieczyszcze\u0144 przewod\u00f3w wentylacyjnych mo\u017cna zaliczy\u0107:
– cz\u0105steczki py\u0142\u00f3w,
– cz\u0105steczki organiczne zawieraj\u0105ce: bakterie, wirusy, grzyby i ple\u015bnie, py\u0142ki ro\u015blinne, zarodniki, roztocza, pierwotniaki,
– lotne substancje organiczne.<\/p>\n\n\n\n
– prawid\u0142owo wykonana instalacja klimatyzacyjna,
– filtry mechaniczne aseptyczne instalowane na wyrzutniach powietrza z kana\u0142\u00f3w wentylacyjnych,
– konserwacja urz\u0105dze\u0144 i kana\u0142\u00f3w,
– okresowa, rutynowa dezynfekcja kana\u0142\u00f3w wentylacyjnych.<\/p>\n\n\n\n<\/a><\/figure>\n\n\n\n